… Na de slag om Normandie keren we op 8 september terug in Petworth voor een aantal weken verlof en weer op sterkte te komen. We vernemen dat het 4e Commando de 1e Brigade verlaat en zich bij de 4e Brigade voegt met het oog op toekomstige operaties. De machinegeweersectie wordt ontbonden en ik word geplaatst in 5 troop onder bevel van Kapitein Lofi, een inwoner van Lotharingen die het bevel voerde over de Fransen in Normandië toen Kieffer gewond raakte. Ik lever mijn K-Gun in en krijg in ruil daarvoor een Thompson-pistoolmitrailleur, de Tommy-Gun. Ik ben nu verkenner in sectie 1 onder bevel van Luitenant Chausse en dat is heel ander werk.
We ontvangen onze winteruitrusting en lijken op para’s met onze camouflagejassen. Op 4 oktober vertrekken we naar Tilbury, aan de Theems, bijna tegenover Dartford. Vanaf dan helaas geen verloven meer. We wachten om in te schepen en twee dagen later is het zo ver, we schepen in op een LCT naar de Noordzee. Nogmaals vaarwel aan Engeland en voor hoelang…? De oorlog is nog niet voorbij en de geallieerde opmars is gestopt omdat de bevoorrading niet volgt, aangezien de konvooien de Schelde niet op kunnen varen naar Antwerpen.
Het is niet erg mooi weer en de zee is onstuimig als we ’s avonds de Belgische duinen in zicht krijgen. We ontschepen de volgende ochtend in de ruïnes van wat de haven van Oostende was. De Duitsers hebben systematische vernielingen aangericht en alles volledig gemijnd. Maar de Engelsen werken hard om alles weer op orde te krijgen.
Vrachtwagens brengen ons naar Coq sur Mer, Den Haan in het Vlaams, zo’n vijftien kilometer van Oostende. De twee Franse troepen en twee Engelse troepen van het 4e zijn daar gestationeerd, evenals het hoofdkwartier. De frontlinie is zo’n zestig kilometer bij ons vandaan en we kunnen ’s nachts de kanonnen horen. We zijn geïnstalleerd in de hotels en ik deel een kamer met Félix Grispin.
Het leven in Den Haan is redelijk comfortabel, maar we eten niet erg goed, altijd blikvoer en biscuits. Gelukkig gaan we vaak naar Oostende met de elektrische trein die de kust volgt. Daar zijn bioscopen en we zijn in staat om de smaak van zeevruchten weer te pakken te krijgen in een restaurant, moules marinière, enz.
De training is vooruitstrevend en stelt ons in staat om ons snel weer aan te passen en onze conditie van voor 6 juni terug te krijgen. Ik ben nog steeds een goede hardloper en ben derde in de veldloop van heel N°4. De militaire training is zeer betekenisvol, aanvallen op versterkte posities met scherpe munitie, veel mortiervuur, alle automatische wapens. We leren ook omgaan met Bangalores, lange stalen buizen gevuld met explosieven die worden gebruikt om een doorgang te maken in prikkeldraadnetwerken. We beseffen dat we tegen willekeurige versterkte posities gebruikt zullen gaan worden.
Aan het begin van de laatste week van oktober nemen we deel aan oefeningen en worden we vervoerd in LVT’s, rupslandingsvoertuigen die zich net zo goed in het water als op het land op hun gemak voelen en gewapend zijn met een 20mm kanon. De britten noemen ze “Buffalo’s”.
Op 25 oktober bouwt de genie een barrière van prikkeldraad rond onze hotels en we weten wat er gaat volgen… We kunnen nog steeds de hotels uit, maar op 29 oktober worden er schildwachten om ons heen geplaatst en zijn we opgesloten zoals in de buurt van Southampton. Veiligheid vóór een grootschalige actie.
In de namiddag van 29 oktober wordt onze sectie naar het hoofdkwartier geroepen voor instructies. Kolonel Dawson en commandant Kieffer leggen ons het doel van de operatie uit: een grootschalige landing in de stad Vlissingen, in Nederland, om het garnizoen te vernietigen en het eiland Walcheren te zuiveren, samen met de drie andere eenheden van de brigade die ten noorden van Vlissingen zullen landen, aan de westkust van het eiland bij Westkapelle.
Het gaat er in de eerste plaats om de geschutstellingen op het eiland, die de Schelde blokkeren om naar Antwerpen te varen, uit te schakelen. De geallieerden hebben de haven van Antwerpen immers nodig voor de bevoorrading. Maar de enige landing in een stad vóór ons was die in Dieppe… en we weten hoe dat is afgelopen.
Maar dit is geen raid, het eiland wordt verdedigd door de Duitse 70e Divisie, versterkt met elementen van de 64e, misschien wel 9.000 man sterk volgens de inlichtingendienst, en de verdedigingswerken van de stad zijn formidabel. Maar wij zijn commando’s en het moreel van de Duitsers is niet al te best.
Over het algemeen moet de gehele 4e Brigade landen bij het aanbreken van de dag op 1 november. No. 4 in Vlissingen en de rest, No. 46, 47 en 48 van de Royal Marines, in Westkapelle. Na het zuiveren van hun sectoren moeten ze samenkomen om het hele eiland te bevrijden.
Het moet gezegd worden dat het eiland overstroomd is, aangezien de RAF de dijken op meerdere plaatsen heeft gebombardeerd. Alleen de duinen en enkele andere delen liggen nog droog, waaronder een groot deel van Vlissingen. No. 4 heeft de zwaarste taak gekregen: 3.000 Duitsers in hun vestingwerken in Vlissingen. Een Schotse brigade moet na ons in Vlissingen landen en ons ondersteunen.
We hebben net de eerste post van onze families uit Frankrijk ontvangen en het nieuws is niet voor iedereen even goed! Op de avond van de 29e schrijven we onze laatste brieven voor de hele familie. Na onze ervaring in Normandië weten we heel goed dat onze overlevingskansen vrij klein zijn, en zelfs zéér klein als we in november in het water van de Schelde zouden belanden.
De laatste dag wordt doorgebracht met voorbereidingen, munitie, kleine waterdichte doosjes met noodrantsoenen, het schoonmaken van de wapens en de granaten. We hebben ook veel explosieven bij ons, zodat we van het ene huis naar het andere kunnen doorbreken zonder onder vijandelijk vuur naar buiten te hoeven.
We zijn op 31 oktober om 04:30 uur ’s ochtends op en eten een stevig ontbijt. Om 09:00 uur verlaat het konvooi dat ons vervoert Coq sur Mer. Om 15:00 uur zijn we in Breskens, in Nederland, tegenover Vlissingen, na een trage reis door het bevrijde België. We trekken door het toneel van de recente gevechten en de stad Breskens is bijna volledig verwoest; de lijken liggen overal onder het puin. De gevechten tussen de Canadezen en de Duitsers waren hevig, maar men moest de stad innemen voordat men de aanval op Walcheren kon inzetten.
We zien ook talloze graven van Franse soldaten die in 1940 gesneuveld zijn tijdens de opmars van het Leger-Giraud in mei. Voor het vallen van de avond gaan we naar de haven van Breskens, waar onze landingsvaartuigen gecamoufleerd zijn onder netten, en we weten waar we heen moeten bij het vertrek. We kunnen de gebouwen aan de overkant van het water in de mist zien. Het is nooit zonder emotie dat we denken aan een naderende actie. Even later gaan we meer voorraden halen en horen we granaten op de haven vallen. De Duitsers zijn op hun hoede en we voelen ons al helemaal in de sfeer van de strijd. Dit is vooral het geval wanneer we gedwongen worden plat op onze buik te gaan liggen als er enkele granaten in onze directe omgeving inslaan.
Ik heb me geïnstalleerd in de eetkamer van een half verwoest huis en bevind me vlak bij het raam. Na een goede maaltijd wikkelen we ons in onze deken en proberen we in slaap te vallen. Dat duurt echter niet lang; bij het vallen van de avond opent de Canadese artillerie het vuur op Vlissingen. Acht artillerieregimenten concentreren hun vuur, waaronder de zware artillerie. Achter ons, niet ver weg, bulderen de 155mm *Long Toms* woest en de lucht is verlicht… Het weer is onzeker, licht mistig. Soms horen we vliegtuigen en de explosies van bommen. We kunnen alleen maar denken aan de burgerbevolking die schuilt in de kelders van de stad.
Om 3 uur ’s nachts, op 1 november, zijn we op, gewekt door onze officieren, en eten we een paar happen, niet veel want ons hart is er niet bij! We maken ons klaar voor de strijd, zonder natuurlijk onze reddingsvesten te vergeten! Om 4.30 uur schepen we in, in volledige duisternis en stilte. We zijn met 30 man per landingsvaartuig, LCI’s, de kleinste, en we zitten in drie rijen van tien. Ik zit in de middelste rij, mijn machinepistool tussen mijn benen.
Enkele Mosquito’s van de RAF laten bommen vallen op de bunkers van Vlissingen, waardoor de lucht voor ons verlicht wordt. We doen ons best om het ons zo comfortabel mogelijk te maken. Het landingsvaartuig deint een beetje op het water. De commando voor me is zijn gebeden aan het zeggen… Hij zal zich na de landing verstoppen in een lege bunker, de arme drommel.
De twee motoren starten en we verlaten al snel Breskens. Geen ander geluid dan de 155mm kanonnen van de Canadezen die op de stad vuren en de explosies in de stad zelf. Onze landingsvaartuigen zigzaggen om een minder gemakkelijk doelwit te vormen voor eventuele bemande torpedo’s.
Plotseling horen we het gefluit van kogels en we maken ons zo klein mogelijk achter de reling, de lichtkogels komen onze kant op… de Moffen zijn alert. De strijd is begonnen en we kunnen in de gloed van de branden duidelijk de silhouetten van de gebouwen zien.
Ons vaartuig vangt een paar kogels op en onze stuurman raakt gewond aan zijn schouder, maar blijft desondanks op zijn post en brengt ons naar de kust. Het vuur van de automatische wapens is behoorlijk hevig en één van de motoren wordt geraakt door een 20mm granaat. We botsen zonder schade tegen een ander landingsvaartuig aan het einde van een lange steiger. We zijn nu beschut tegen de automatische wapens en de kogels vliegen over ons heen.
We meren aan bij een rotsachtige dijk en het vaartuig opent zijn deuren. We rennen zo snel mogelijk naar grote houten hekken, waarvan we weten dat ze mogelijk gemijnd zijn. Heel snel klimmen we eroverheen en springen we aan de andere kant eraf om naar de top van de dijk te klimmen.
Ik zie de eerste gevangenen, erg bleke gezichten boven hun groene uniformen. Ze zijn heel snel uit hun bunker gehaald en kijken stomverbaasd als ze ons zien. We wachten een klein momentje, op een rij in een smal straatje. De granaten van onze artillerie vallen onophoudelijk op een kleine honderd meter van ons vandaan, voor onze bescherming. De stad is in een raster verdeeld en alles is genummerd, zodat we de artillerie heel snel kunnen aanvragen en precies waar we die nodig hebben.
Kapitein Lofi stuurt me vooruit om wat op verkenning uit te gaan, en het enige wat ik hem kan vertellen is dat er een Duitse officier op slag gedood is terwijl hij probeerde een kelder in te vluchten, en je ziet alleen nog maar zijn leren broek! Meer heb ik niet gezien. 5 troop trekt voorzichtig verder, een sectie aan elke kant van de straat, glurend naar alle ramen en deuren. We maken enkele gevangenen.
Maar al snel worden we gestopt door vijandelijk vuur, en het is onmogelijk om verder op te rukken, want de Moffen gooien granaten naar ons vanuit de ramen. Drie mannen raken lichtgewond.
We trekken ons wat terug en schuilen in de kelders, waar we in direct contact staan met de bevolking, van wie sommigen een beetje bang zijn voor onze vuile gezichten en agressieve houding. Al snel gaan we weer naar buiten en hervatten we de opmars richting Boulevard de Ruyter. De Duitsers moeten zich hebben teruggetrokken in hun kazerne, vlakbij waar wij zijn. De boulevard is erg breed en wordt bestreken door het vuur van een vierloops 20mm kanon.
De andere Franse troop moet oversteken om bij hun doelen te komen en lijdt verliezen, doden en gewonden. We brengen de middag door in een huis, van waaruit we de grote bunker bovenaan de boulevard observeren, en onze sluipschutters vuren op de bedieners van het 20mm vierloopskanon.
Tegen het einde van de middag trekken we ons terug op een stevige verdedigingslinie om de nacht door te brengen. We proberen wat rust te pakken tussen de wachtdiensten door en ik kan je verzekeren dat we één en al oog en oor zijn. De hemel wordt verlicht door de branden in de stad en we horen het gekraak van brandend hout.
In de ochtend rukken we op naar de posities die de vorige dag waren ingenomen en onze sectie krijgt het bevel om de brede straat over te steken om verder omhoog te gaan, net als de andere sectie. We steken over zonder te worden lastiggevallen, misschien door het verrassingseffect, want ik kan u verzekeren dat we heel hard rennen.
We komen aan in een grote school die is omgebouwd tot kazerne en ontvangen enkele geweerschoten en een granaat, de vijand trekt zich voor ons terug. We vinden voorraden wijn, tabak en diverse sterke dranken en we vullen onze veldflessen en zakken. Het vuur van het 20mm-geschut is weer begonnen en het is onmogelijk voor ons om in de straat verder te komen. Dit is waar onze explosieven van pas komen. We gaan van huis tot huis en het is een erg trage opmars, omdat we nooit weten wat we in het huis zullen aantreffen na de explosie. We lopen door een juwelierszaak zonder iemand te zien; uiteraard verstoppen de bewoners zich in de kelders.
Tijdens de middag moeten we ons even terugtrekken om de Typhoons van de RAF de kans te geven raketten op de bunker af te vuren, wat ze zeer behendig doen zonder ons te raken! We hervatten onze opmars, naderen tot op ongeveer dertig meter en bevinden ons achter een grote antitankmuur. De andere sectie is op dezelfde manier aan de andere kant opgerukt. We gooien zes granaten naar de andere kant en voegen ons bij de andere sectie in een groot gebouw dat uitkijkt op de bunker.
We hebben de kanonnen en de artilleristen uitgeschakeld. De nacht valt en de Moffen zwaaien met een witte vlag, precies op het moment dat we een holle lading op de deur wilden plaatsen om deze op te blazen. Een dertigtal mannen komt naar buiten, handen in de lucht, lijkbleek van angst. In totaal maken we ongeveer vijftig krijgsgevangenen.
We bezetten de bunker en houden de vijand in de gaten, die zich op ongeveer tweehonderd meter van ons heeft ingegraven, richting Hotel Britannia, het vijandelijke hoofdkwartier. Een collega en ik worden naar de nabijgelegen huizen gestuurd. Terwijl we oversteken, opent de vijand een hevig vuur met automatische wapens en 20mm-geschut. We drukken ons letterlijk plat tegen de grond en de lichtspoorpatronen vliegen vlak over ons heen. Een moment van grote angst, want het scheelde maar een haartje…
We gaan een groot huis binnen en worden door niemand opgewacht… maar de Duitsers bevonden zich blijkbaar op de bovenverdiepingen en hebben zich niet verroerd totdat ze zich even later overgaven. Ze hadden granaten naar ons kunnen gooien… of zich aan ons kunnen overgeven.
Alles is nu rustiger en we hopen op een goede nachtrust, maar de generaal die de leiding heeft over de expeditie heeft andere ideeën. Hij wil N°4 gebruiken voor een aanval over zee op de artilleriebatterijen ten noordwesten van Walcheren. Onze kolonel, Robert Dawson, laat hem weten dat we niet in staat zijn om een dergelijke operatie te ondernemen na de landing en twee dagen van gevechten in Vlissingen. Gelukkig begrijpt de generaal dit en blijven we in de stad.
De gevechten zijn voorbij en we zien honderden Duitsers marcheren om zich aan ons te overgeven, met de admiraal en officieren voorop. We zijn ook getuige van de vernietiging van de laatste verzetshaarden aan de rand van de stad door de Rocket-Typhoons van de RAF.
We hebben de kans om de bagage van de gevangenen te doorzoeken en ik verzamel een klein bedrag aan geld dat goed van pas zal komen bij onze terugkeer naar De Haan om heerlijk te gaan eten in Oostende en Brugge.
In de ochtend van 4 november marcheren we tot in de buurt van de grote bres en de dijk ten noorden van Vlissingen. We moeten wachten tot het vloed is en we schepen in de “Buffalo’s” om over te steken in tamelijk sterke waterstromingen.
We beginnen dan aan een zeer slopende mars over wegen en ook door het zand om ons bij de rest van de brigade te voegen. We slapen in de gebouwen van een verlaten hotel waar geen glas meer in de ramen zit.
Op de 5e rusten we de hele dag, maar we horen het geluid van de strijd in het noorden van het eiland. De 6e, weer een lange mars en we komen aan in Domburg, waar we opnieuw slapen in een hotel dat aan alle winden is blootgesteld, en we zijn in november. Maar de nacht is kort want we worden rond 3 uur ’s nachts gewekt en moeten ons klaarmaken voor het gevecht. We moeten de laatste grote vijandelijke stelling in het noorden van het eiland aanvallen.
Onderweg in de vroege ochtend maken we enkele krijgsgevangenen, die niet erg zeker meer zijn van wat hen te wachten staat, want ze hadden bevel gekregen om alle commando-gevangenen te doden. Eén van hen wil me zelfs zijn horloge geven… en ik wijs hem af. Er vallen enkele mortiergranaten in de buurt. Maar we zullen vandaag niet vechten, de Duitsers hebben er genoeg van en geven zich over. 3.000 gevangenen marcheren langs ons en gooien hun wapens neer. Ik word de eigenaar van een 6.35mm revolver.
’s Avonds nemen we onze intrek in Vrouwenpolder, alweer in een hotel. Ik koop een kip van een paar goede mensen en kook hem. We blijven in dit dorp tot 14 november en ’s ochtends schepen we in op de ” Buffalo’s ” om naar Middelburg, de hoofdstad van de provincie Zeeland, vervoerd te worden. We lopen nog eens 10 km om eindelijk in vrachtwagens te stappen en in de buitenwijken van Antwerpen aan te komen, waar we iets te eten krijgen en de nacht doorbrengen. Op de 15e, halverwege de dag, zijn we terug in De Haan waar we een tiental dagen blijven en uitrusten.
Het is in deze periode dat we het geld dat we op de moffen hebben buitgemaakt, gebruiken om onszelf op goede maaltijden te trakteren.
Op 25 november stappen we in vrachtwagens om onze verdedigingsposities in te nemen op de Zeeuwse eilanden. We brengen de nacht door op een boerderij vlakbij Goes, in Holland, en komen aan in het kleine dorpje Kats, op het eiland Noord-Beveland, waar 5 Troop is ingekwartierd. De vijand is heel dicht bij ons op het eiland Schouwen, waarvan we de kust kunnen zien.
We zijn in “billet” (ingekwartierd) per twee in de huizen van het dorp, maar de bewoners geven ons alleen een slaapplaats omdat we onze eigen keuken hebben. Ik logeer opnieuw samen met Félix en we verblijven bij de slager, meneer Klaassen, die een groot gezin heeft, en zijn vrouw, Tina. We klimmen met een ladder naar de zolder, waar we slapen. Het is niet warm in Holland, maar we zijn erin geslaagd om acht dekens te verzamelen en liggen dus redelijk comfortabel voor de nacht. ’s Ochtends wassen we ons met overvloedig water in de tuin, koud water en soms in de sneeuw, leve de gezondheid!
Het No. 4 Commando, met enkele veldartillerie- en luchtafweereenheden, bewaakt het eiland tegen elke vijandelijke inval. Af en toe zijn er artillerieduels en de bewoners kruipen onder hun bedden, want er zijn geen kelders in de huizen hier… Overdag patrouilleren we en ’s nachts bemannen we wachtposten langs de dijken. We hebben een plek waar we vuur hebben en kunnen slapen tussen de wachtdiensten door, maar de wachten in het donker op de dijk, helemaal alleen, zijn niet de favorieten. We verzamelen bergen mosselen en koken ze in koektrommels, zonder wijn natuurlijk, en zonder knoflook…
We zien de V1’s passeren en ook de V2-raketten vertrekken. We moeten de tijd en de richting met het kompas noteren zodat ze gebombardeerd kunnen worden. We brengen Kerstmis 1944 door in Kats en worden door de gemeente en de bewoners uitgenodigd voor twee maaltijden. De arme mensen hebben niet veel want het land is geplunderd door de Duitsers, maar we zijn hen dankbaar voor hun gastvrijheid. De slager nodigt ons elke zondag uit om met zijn familie te eten en we leren varkensbraadstuk eten met appelmoes, een beetje zoals het Chinese “sweet and sour”.
Voor mij is dit de derde Kerstmis ver weg van de familie en, hopelijk de laatste, want we kunnen het einde van de oorlog in zicht zien, of dat geloven we althans. Sinds begin november komen de brieven uit Chaumont regelmatig aan en het contact is goed hersteld. Ze zijn erg verrast om mij bij de Commando’s te zien en te horen dat ik op 6 juni ben geland en de veldtocht in Normandië heb meegemaakt. Misschien dachten ze dat ik niet wilde gaan vechten…
