Categorie: Research

Soldaat John Stoddart, door zijn familie Jack genoemd, werd geboren op 25 maart 1903 in Newcastle-upon-Tyne, Tyne and Wear, Engeland. Hij  meldde zich op 23 oktober 1920, op 17-jarige leeftijd, aan voor een diensttijd bij de Royal Scots (nr. 26333). Hij diende in India van 18 februari 1922 tot 10 april 1926. Hij werd op 22 oktober 1932 ontslagen uit militaire dienst waarna hij ging werken als mijnwerker in de Burghlee kolenmijn in Loanhead. Hij woonde bij zijn zus op 65 Dobbie’s Road in Bonnyrigg en bleef ongetrouwd.

Op 6 november 1939 meldde hij zich aan bij de Royal Scots Fusiliers TA (Territorial Army, vrijwillige reserve-eenheden van het gelijknamige Britse linie-infanterieregiment, voornamelijk gerekruteerd uit Zuidwest Schotland) en werd vervolgens overgeplaatst naar het Royal Berkshire Regiment. Daarna sloot hij zich aan bij No. 4 Commando en diende met hen in Noordwest-Europa. Als eind dertiger de loodzware Commando training voltooien en deelnemen aan een frontlinie operaties getuigt van een uitzonderlijke fysieke en mentale conditie. Hij was letterlijk de “oude rot” in zijn eenheid.

4 Commando, 1 Troop  vormde samen met 2 Troop de eerste aanvalsgolf in Vlissingen. Zij landden op 1 november 1944 om exact 05:45 uur (onder codenaam Keepforce) bij de Slijkhaven. Hun taak was cruciaal: het veiligstellen van een bruggenhoofd  zodat de rest van het commando en later de 155th Infantry Brigade veilig aan land konden komen. Terwijl ze de dijk bij de Oranjemolen overklommen, kwamen ze onder direct vuur te liggen van Duitse stellingen in de stad. 1 Troop kreeg de taak om de Duitse 75mm-geschutspositie bij de Oranjemolen uit te schakelen. Dit lukte vrij snel, ze verrasten 20 Duitse soldaten in hun bunker.

John Stoddart was lid van een machinegeweer sectie. Later op de dag, tijdens de opmars door de stad, komen ze onder zwaar vuur te liggen vanuit een mitrailleurnest op de tankmuur op doelwit “BEXHILL” (Betje Wolfplein). Vanuit de gebouwen aan het plein schieten Duitse schutters op alles wat beweegt. De locatie kreeg later de bijnamen “Hellfire corner” en “Crossroads”. Als de sectie onder dekking van een rookgordijn en ondersteunend Brenvuur is overgestoken blijkt dat men het statief voor het machinegeweer niet heeft meegenomen. Bij een poging dit statief op te halen wordt John Stoddart dodelijk geraakt door een sluipschutterkogel.

Zijn onderscheidingen waren: de 1939/45 Ster, de Franse en Duitse Ster, de Defence Medal en de War Medal 1939-1945.

Private John ‘Jack’ Stoddart werd aanvankelijk begraven in Dokhaven, 04-11-1944, nr 1. Op 2 mei 1946 werd hij met volledige militaire eer herbegraven naast zijn gevallen kameraden op het “Cross of Sacrifice”, Bergen-op-Zoom War Cemetery, Ruyvenshoveweg, Bergen op Zoom. (Grafreferentie: 15-A-11).

William Young Harvey werd geboren in 1915 in North Shields, Tyne and Wear, Engeland. Hij kreeg onderwijs aan de Spring Gardens School. Voor het uitbreken van de oorlog werkte hij in de Scott’s Sweet Factory en later als mijnwerker in de Seghill Colliery.
Hij ontmoette zijn vrouw, Margaret, in Troon, Ayrshire, Schotland, waar ze trouwden en zich vestigden op Alderside Avenue 7. Samen kregen ze een zoon, die ook Bill werd genoemd.

Harvey sloot zich aanvankelijk aan bij het Territorial Army, waar hij zes jaar diende. Daarna meldde hij zich vrijwillig aan voor speciale dienst en voegde zich bij de elite No.4 Commandos dat was samengesteld uit vrijwilligers van verschillende Britse legeronderdelen, hierdoor behielden de militairen van de Royal Artillery vaak hun oorspronkelijke rangen (zoals Gunner) terwijl ze dienden als elitetroepen binnen specifieke eenheden zoals 3 Troop waarin Bill Harvey diende.

No. 4 Commando is opgericht in Juli 1940 in Weymouth, Engeland en de maanden daar na werden gebruikt om de manschappen te trainen. In oktober 1940 verplaatste de eenheid zich naar Schotland (onder andere Inveraray) voor zware fysieke en amfibische trainingen ter voorbereiding op kustaanvallen.

De eerste grote inzet was op 4 Maart 1941: Operation Claymore (Noorwegen). Samen met No. 3 Commando voerde No. 4 Commando een uiterst succesvolle overval uit op de door de Duitsers bezette Lofoten. Ze vernietigden visoliefabrieken (gebruikt voor de productie van explosieven), namen Duitse krijgsgevangenen en wisten geheime Enigma-codeboeken buit te maken.

Op 19 Augustus 1942 volgde Operation Jubilee (Dieppe, Frankrijk)
Tijdens de beruchte (en grotendeels bloedige) aanval op Dieppe, landde No. 4 Commando op de rechterflank bij Varengeville. Hun missie was het uitschakelen van de gevaarlijke Duitse kustbatterij ‘Hess’. De aanval was een schoolvoorbeeld van een commando-operatie en een van de weinige absolute successen van die dag.

6 Juni 1944: Operation Overlord (D-Day, Normandië)**
Als onderdeel van de 1st Special Service Brigade landde No. 4 Commando in de ochtend op *Sword Beach* (Queen Red sector). Hun doel was het veroveren van een Duitse vesting en kustbatterij in Ouistreham. Daarna stootten ze door het binnenland in om zich aan te sluiten bij de luchtlandingstroepen bij de Pegasusbrug en de heuvelrug bij Amfreville. Ze bleven hier tot september 1944 in zware strijd verwikkeld.

In September 1944 werd de eenheid teruggetrokken naar de Isle of Wight in Engeland om uit te rusten, te hergroeperen en nieuwe vrijwilligers op te leiden.

Op 1 November 1944 volgde Operation Infatuate I (Vlissingen, Nederland). Het openen van de haven van Antwerpen was van cruciaal belang voor de bevoorrading van de geallieerde opmars naar Duitsland. Om dit te bereiken moesten de geallieerden de zwaar verdedigde Scheldemonding zuiveren, die werd bewaakt door Duitse kustbatterijen op Walcheren. No. 4 Commando landde in de vroege ochtend bij het Slijkhaventje naast de Oranjemolen (Uncle Beach). 3 Troop kreeg de taak om snel naar hun eerste grote verzamelpunt en hoofddoelwit te trekken met de codenaam “BRAEMAR.” (Bellamypark). Ze rukten op door de stad via de Wilhelminastraat en de Nieuwstraat maar de opmars stuitte op gedesorganiseerde, maar felle Duitse weerstand vanuit bunkers en mitrailleurnesten. Ze vochten zich letterlijk straat voor straat, huis voor huis, een weg door de binnenstad van Vlissingen. Bij deze straatgevechten sneuvelden diverse mannen van 3 Troop met een Royal Artillery-achtergrond. Bill Harvey kwam met zijn sectie uiteindelijk aan bij het einddoel, het Bellamypark. Aangezien oversteken risicovol was zei hij tegen zijn beste vriend en getuige bij zijn huwelijk Alex “Mac” MacAulay die ook in No. 4 Commando diende: “Laat mij maar eerst gaan. Ik heb een machinepistool, jij slechts een geweer”. Bij het oversteken van het Bellamypark werd Gunner Bill Harvey, 29 jaar oud, dodelijk getroffen door Duits mitrailleurvuur.

Gunner Harvey werd aanvankelijk begraven in Biervliet, achter de plaatselijke rooms-katholieke kerk. Op 5 juni 1946 werd hij met volledige militaire eer herbegraven naast zijn gevallen kameraden op het “Cross of Sacrifice”, Bergen-op-Zoom War Cemetery, Ruyvenshoveweg, Bergen op Zoom. (Grafreferentie: 19-B-6).
In Vlissingen wordt zijn naam herdacht op de “Uncle Beach” Roll of Honour aan de Oranjedijk. Bovendien bevindt zich op de hoek van de Nieuwstraat en het Bellamypark een plaquette die speciaal aan hem is gewijd, met de tekst: “Ter nagedachtenis aan de Schotse soldaat William ‘Bill’ Young Harvey, sneuvelde hier op 01-11-1944.”
Hij wordt ook herdacht op het Commando Memorial “Area of Remembrance”, Lochaber, Scottish Highlands, Scotland.

MacAulay overleefde de slag om Walcheren en de rest van de oorlog. Hij kreeg later de hartverscheurende taak om een brief te schrijven aan Margaret, bij wiens huwelijk hij als ‘best man’ naast Bill had gestaan, om haar te vertellen hoe haar man was gestorven.

In 2024 en 2025 zendt Omroep Zeeland een mooie TV serie over de Slag om de Schelde uit Op Oorlogspad. Militair historicus Hans Sakkers en filmmaker Klaas van de Ketterij trekken de provincie door opzoek naar verhalen en plaatsen die te maken hebben met de Tweede Wereldoorlog in Zeeland. Ook Vlissingen komt natuurlijk regelmatig voorbij.

Terugkijken kan via: https://www.youtube.com/watch?v=jKQUHetbYlU&list=PLNpU5SavfCodgzNkdbePIsJEPzKsdhMoJ

Door: Jaap Ventevogel

Geen stad in ons land is zo vaak in oorlogen betrokken geraakt, zwaar beschadigd of zelfs nagenoeg compleet verwoest en moest weer opnieuw beginnen als Vlissingen. Oorlog is voor Vlissingen een terugkerend verhaal. Weinigen in Nederland weten dit. Daartoe is het project Frontstad Vlissingen gestart. Doel is het presenteren van de oorlogsgeschiedenis van Vlissingen en de wijze waarop de Vlissingers door de eeuwen heen oorlogen doorstaan en overwonnen hebben. Wie de geschiedenis van de stad Vlissingen door de eeuwen heen volgt, zal hopelijk inzien dat je ineens bij een oorlog betrokken kunt raken. Ook als je oorlog verafschuwt. 

Voor de meeste Nederlanders is het verschijnsel ‘oorlog’ behoorlijk abstract. De generaties die oorlog meegemaakt hebben raken uitgestorven. Bij de babyboom generatie zit nog wel voldoende kennis uit overlevering, maar bij Nederlanders onder de 50 jaar is steeds minder relevante kennis en ervaring door overlevering en onderwijs aanwezig. 

Dat is zorgelijk en gevaarlijk, want oorlog kan ineens realiteit zijn. Zou het duidelijk zijn dat morele waarden als tolerantie, verdraagzaamheid en saamhorigheid ook in deze tijd van groot belang zijn. Wie naar de ontwikkelingen in binnen- en buiteland kijkt ziet daar machtstreven, tirannie, discriminatie en intolerantie. 

In Frontstad Vlissingen gaat de meeste aandacht uit naar de Tweede Wereldoorlog. Achtereenvolgend komen aan de orde:

• Hoe de oorlog Vlissingen in Mei ’40 overviel. De rol van de plaatselijke colonne van het Rode Kruis en de belangrijke rol van dokter Jens gedurende de hele oorlog;
• De vele bombardementen op Vlissingen en het verhaal van Louis Muller;
• Hoe de ‘gewone’ brandweerman Frans Kopmels een oorlogsheld werd;
• De rol van de verzetsgroepen Poppe en van Sabben;
• De Jodenvervolging;
• Het leed van de gezinnen in de maritieme sector;
• De aantasting van de stad en haar Boulevards door de Atlantikwall;
• De Bevrijding, met de strijd op Uncle Beach, Hotel Britannia en het Betje Wolffplein en de ervaringen van enkele burgers daarbij;
• De Inundatie en het uitblijvende herstel.

De presentatie begint echter met het eerste oorlogsgeweld: 

• De vele oorlogen in de Middeleeuwen die werden uitgevochten tussen Holland en Zeeland anderzijds waarbij Vlissingen voortdurend in de aanvals- en verdedigingslinies lag.
• De verwoesting en plundering door de Sluisenaren rond 1250. Aanleiding was louter hebzucht en jaloezie van de Sluisenaren. Door het dichtslibben van Het Zwin, hun verbinding met de zee, verarmde het eens zo rijke Sluis en zocht men compensatie in het opkomende Vlissingen.
• De bevrijding van het Spaanse Juk in 1572 door de Vlissingers zelf. Het was het begin van het succes van Willem van Oranje in heel Nederland;
• De Franse bezetting tijdens de Franse revolutie en de verwoesting van de vele monumentale gebouwen door het Engelse bombardement van 1809
• De vesting Vlissingen tijdens de Belgisch-Nederlandse oorlog van 1830
• De vluchtelingenopvang in de Eerste Wereldoorlog van 1914-1918

Aan het slot wordt opgeroepen aan het volgende te denken:

• Ken je verleden en leer daarvan;
• Herken onderliggende oorzaken van oorlogen als discriminatie, populisme, autocratie, manipulatie door sociale media;
• Voorkom dat autocratische elementen een kans krijgen;
• Verwaarloos nimmer je eigen defensie.

Nadenken hierover is niet voldoende: instituten als het onderwijs, het maatschappelijk middenveld en de politiek hebben hierin een leidende taak.

In het project Frontstad Vlissingen is de stad decor en drager van een universele boodschap:

De geschiedenis van Vlissingen bevat nagenoeg alle elementen van oorlog en vrede, vrijheid en verdrukking, moed, verzet en veerkracht. Hieraan zijn de verhalen en getuigenissen te ontlenen, die ons laten zien waarom wij moeten blijven strijden voor vrede, vrijheid en waarden als gelijkheid, verdraagzaamheid, tolerantie en respect.

Het oorlogsverleden is op tal van plaatsen in de stad terug te vinden. Ze vertellen het verhaal van een stad in de vuurlinie, maar ook hoe een stad weer kan worden opgebouwd.

Nog wat aanvullingen op dit artikel van Jonathan van Caspel:
Dhr. Robbert Victor Van Itallie, ingenieur bij De Schelde, joods. (Amsterdam,3-1-1907)Woonde eerst in Vlissingen, Boulevard Bankert nr. 32, in  sept.1940 naar Middelburg verhuisd. Mocht in maart 1942 3 maanden langer blijven in Zeeland, Volgens boek Jo de Ridder ook mede door bemiddeling van directie Schelde) later toch naar Amsterdam verhuisd,(30-7-1942) later gevlucht met zijn vrouw en zoon,maar toch opgepakt in Zeist (uitgebreid  verhaal in boek van D.Roth), later toch zelf gevlucht en ondergedoken en overleefd,  na de oorlog weer bij de Schelde gewerkt tot 1972 en op 28-11-1990 te Vlissingen overleden, zijn vrouw Anna Wilhelmina van Itallie-van Raalte (kleindochter van de eerste directeur van de Schelde (van 1875 tot 1919) Joseph van Raalte), (Anna:Vlissingen,6-2-1912 – 8-4-1944) en hun zoon Frerik Bart van Itallie (Middelburg,3-9-1941 – 8-4-1944 ) zijn beide in Auschwitz vermoord. Voor hun beide zijn struikelstenen gelegd in Middelburg op hun laatste adres daar, Laan van Nieuwenhove nr. 5.

Joods monument Oranjedijk Vlissingen,in 2016 onthuld, 40 namen: hier staat Alberg en A. en J.S.de Raaij wel op, en tevens ook mevr. A.W. van Itallie,geb.van Raalte. (de vrouw van Robbert van Itallie ,zie nr. 2 hierboven)(zij staat ook vermeld op de plaquette in de oude rijks-hbs aan de Brouwenaarstraat,met omgekomen (oud)leerlingen).

Ter nagedachtenis aan alle vrijwilligers die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief zijn geweest voor het Rode Kruis op Walcheren. Zij deden onder de meest moeilijke omstandigheden hun taak. Enkele raakten daarbij (zwaar-) gewond. Anderen zijn gefusilleerd, vermoord in een concentratiekamp of stierven door uitputting en oorlogsgeweld. In het bijzonder herdenken wij de twee leden
Franciscus Braat en Wilhelmus Johannes Cornelisse. Zij kwamen om het leven ondanks de bescherming van het Rode Kruis embleem.

We ontvingen weer een bijzonder bericht van Loes Glerum over de No 4 Commando Jean Neven, geboren 16 mei 1916 in Diekirch (Luxemburg). Overleden 2 november 1944 te Vlissingen. Er blijken dus ook Luxemburgers deel te hebben uitgemaakt van de commando’s die in Vlissingen zijn geland. Jean Neven behoorde tot de Franse groep van Kieffer. Een bijzondere geschiedenis werd mij duidelijk: Félix Peters en de broers Jean en Antoine Neven uit Diekirch, Luxemburg verlieten Diekirch op 19 juni 1941 en staken de grens over naar België en vervolgens naar Frankrijk, waar ze een lang verblijf in een werkkamp voor buitenlanders hadden.

Door Hans Sakkers

Het belang van de internationale rol van Vlissingen in de Tweede Wereldoorlog, nationaal nauwelijks onderkend, evenmin als wat zijn bewoners ervoor hebben moeten doorstaan. Vlissingen toont zijn internationale belang uit benamingen als: Flushing, Flessingue en mogelijk gaan er nog meer namen over de wereld om deze havenstad aan de zuidzijde van Walcheren aan te duiden. Walcheren is gelegen aan de monding van de Westerschelde en er is geen plek in Nederland waar zoveel vestingwerken uit de verschillende perioden van de geschiedenis zijn terug te vinden. Er is vaak gevochten en veel vernield. De haven van Vlissingen vormde echter nooit het doel van een militaire operatie. Haar strategisch belang is die van sleutel tot de vaarweg naar Antwerpen, de rode draad in de internationale geschiedenis van Vlissingen. Want dat speelt al eeuwen lang als wereldhaven een belangrijke rol speelt in de internationale geschiedenis.

In de vele boeken en studies die over de Slag om de Schelde zijn verschenen word verwezen naar meerdere documenten. Onderstaand een aantal verslagen uit de eerste hand, van de commandant te velde:

• Aanval op Britannia
• Strijd om Walcheren
• The Dunes of Walcheren
• CurrentReportsFromOverseas