Each name is a cry for peace


Vlissingen is in Nederland een van de zwaarst getroffen steden, niet alleen bij incidentele acties maar gedurende alle oorlogsjaren. Velen verloren het leven bij bombardementen in de bezettingsjaren en bij de strijd om Walcheren met Vlissingen als brandpunt.

De stichting Oorlogsjaren in Vlissingen wil het oorlogsverleden niet alleen in herinnering brengen als eerbetoon aan hen die vielen, maar vooral als waarschuwing voor het verloren gaan van vrede!

Daarom voert zij als motto:
'Elke naam is een schreeuw om vrede / Each name is a cry for peace'.

logo vlissingen

Monumenten-route

De Geschiedenis van Vlissingen tijdens de Tweede Wereldoorlog
via een wandeling langs oorlogsmonumenten en destijds belangrijke plaatsen

Bestemd voor de hoogste groepen van de basisschool en laagste klassen van het voortgezet onderwijs, met vragen en opdrachten.
Maar de wandeling, letterlijk of digitaal, kan ook interessant zijn voor ieder die wil weten wat er in Vlissingen in de jaren 1940-1944 is gebeurd.

Desnoods met de tablet op stap!                                   Routekaartje
                 
   1. Oranjemolen (bunker)  
  1. Uncle Beach (landingsveld)
  1. Joods monument (in de buurt van de verdwenen synagoge)
  1. Kazematten onder Boulevard de Ruyter (afschietpunt)
  1. Bellamypark / hoek Nieuwstraat
  1. Hoek Paul Krugerstraat / Badhuisstraat (hier stond het voormalig Burgerweeshuis) : Ortskommandant
  1. Brittania – verdwenen hotel, belangrijk Duits militair punt met bunker
    (er is nog een bunker te zien aan de achterzijde: aan de Koudekerkseweg (hoek Badhuisstraat)
  1. Eind Boulevard Evertsen (koopvaardij)
  1. Inundatie (kreken Nollebos)
  1. Nolledijk (bunker)
 
Apart te bezoeken: Gedenktekens op de Noorder begraafplaats (President Rooseveltlaan 766)
  • Engelse militairen
  • Bevrijdingsmonument
  • Burgerslachtoffers
  • Verzetsgraven

Apart te bezoeken, elders.
  • Gedenkteken Generaal M.E. Deslaurens (Prins Hendrickweg, bij afslag naar Rijksweg A58)
  • Monument KMS "De Schelde", Van Dishoekstraat, bij hoofdkantoor Damen
  • Oorlogsmonument voor dorpsgenoten en militairen, Marnixplein, West-Souburg
  • Inundatie-monument op strand Rithem

Vragen en opdrachten bij monumenten en plaatsen


Om de antwoorden van de feitelijke vragen te achterhalen wordt steeds een tip gegeven. Men kan vragen wie van de wandelgroep dat gaat / gaan uitzoeken.
Dat kan bijvoorbeeld vóór de wandeling om ter plekke te vertellen of erna om in te brengen bij de nabespreking.
  1. Oranjemolen (bunker)
AFW 9613
  • Kun je een bunker ontdekken?

  • Weet je iets van de Atlantikwall?

  • Vind je dat die bunker wel weg kan, bijvoorbeeld om er iets leuks voor kinderen neer te zetten? Waarom? Waarom niet?

  • Waarom denk je dat de molen van belang was voor de landing van de geallieerden?
Uitzoektips

over de molen:

https://www.oorlogzeeland.nl/index.php/zeeland-atlantikwall/zeeland-atlantikwall-walcheren?start=2 onderaan de bladzijde

over de Atlantikwall:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Atlantikwall eerste gedeelte

en voor wie meer wil weten:

www.oorlogzeeland.nl

  1. Uncle Beach (landingsveld)
AFW 9612       Commando
  • Hoe stel je je een militaire landing voor van over het algemeen jonge mannen, vrijwilligers of opgeroepen voor de krijgsdienst?

  • Vind je het monument hier op zijn plaats?

  • Vind je het belangrijk dat dit in november wordt herdacht?

Uitzoektips:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Landingsmonument_(Vlissingen)

https://www.vlissingen.nl/toerist/kunst-cultuur-en-historie/uncle-beach.html

http://www.korpscommandotroepen.nl/stichting/traditie/korpsgeschiedenis/no-2-dutch-troop/operatie-infatuate-de-bevrijding-van-walcheren/

  1. Joods monument (bij verdwenen synagoge)
AFW 9651
  • Wat weet je van het lot van de Joden in WO II?

  • Wat weet je van de verdwenen synagoge?

Uitzoektips: (sjoa en holocaust: vermoorden van Joden in de concentratiekampen door de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog)

https://jonet.nl/joods-monument-in-vlissingen-onthuld/

Over de synagoge:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Joodse_begraafplaatsen_(Vlissingen) (onderdeel Historie)

voor afbeeldingen:

http://www.archieven.nl/nl/search-modonly?mivast=124&miadt=124&mizig=367&miview=ldt&milang=nl&micols=1&mires=0&mizk_alle=Synagoge%20Vlissingen&mibj=1940&miej=1944

en voor wie meer wil uitzoeken:

https://www.oorlogzeeland.nl/index.php/jodenvervolging

  1. Kazematten onder B de Ruyter (afschietpunt torpedojagers)
    De kazamatten
  • Wat zijn torpedojagers?

  • Hoe moet het zijn geweest om in een torpedo te zitten?

Uitzoektips:

http://historianet.nl/techniek/scheepvaart/wat-is-een-torpedobootjager

https://nl.wikipedia.org/wiki/Torpedobootjager

https://nl.wikipedia.org/wiki/Keizersbolwerk_(Vlissingen) (onderdeel: torpedobatterij)

  1. Bellamypark / hoek Nieuwstraat
    BellamyNieuwstr
  • Wat staat er op het bordje?

  • Hoe oud was de gesneuvelde?

  • Hoe kwam hij in Vlissingen terecht?

  • Welke indruk maakt dat op je?

Uitzoektip: http://www.deslagomdeschelde.nl/1944/11/01/1-november-1944/

  1. Hoek Paul Krugerstraat / Badhuisstraat (hier stond het voormalig Burgerweeshuis): Ortskommandant
    Burgerweeshuis
  • Weet je wat een Ortscommandant was?

  • Waarom was die in Vlissingen van belang?

  • Weet je wat voor iemand deze Hans Heinze was? (een voorbeeld van een ‘goede vijand’? Wat bedoelt men daarmee?)

  • Waar was de burgemeester van voor de oorlog gebleven? Waarom? En wie werd er in de oorlog burgemeester?

Uitzoektips:

over begrip Ortskommandant ( en andere begrippen uit de oorlogstijd):

http://monument-rozenoord.nl/begrippen/ onder de O (de begrippen staan op alfabetische volgorde)

over Hans Heinze:

http://www.loverendale.nl/organisatie/geschiedenis/ onder: ‘Gezond” en ’De oorlog en de overstroming’

over de burgemeester in oorlogstijd:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Carel_Albert_van_Woelderen

voor wie meer wil weten:

http://archievenwo2.nl/thema-overzicht/nederland/duitse-overheid-en-instellingen

http://www.absolutefacts.nl/wo2/data/duitse-bezetting-nederland.htm

  1. Brittania – verdwenen hotel, belangrijk Duits militair punt met bunker
    Hotel Britannia
(aan de achterzijde via Leeuwentrap naar hoek Koudekerkseweg / Badhuisstraat

  • Weet je hoe het komt dat het hotel is verdwenen? Waarom was het voor de geallieerden van belang?

  • Wat zegt “Festung” / “Vesting” Vlissingen je? Wat betekende het om in WO II in een vestingstad te wonen?

Denk aan ‘avondklok’, overal militairen op wacht, niet over de Boulevard mogen, niet naar het strand…

Uitzoektips

over Festung:

https://www.oorlogzeeland.nl/index.php/zeeland-atlantikwall/zeeland-atlantikwall-walcheren?start=2

over Britannia:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Hotel_Britannia onder ‘Britannia tijdens de oorlog’ (zie ook de specifieke tip bij vraag 9)

over avondklok:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Spertijd

  1. B. Evertsen (koopvaardij)
    AFW 9652
  • Wat zegt het monument je?

  • Kun je het infobordje ontdekken? Wat staat er op?

  • Weet je de achtergrond, waardoor veel zeelieden zijn omgekomen?

  • Vind je dat er op geklommen mag worden, bijvoorbeeld omdat de oorlog al zo lang is geleden? Of vind je dat er nog altijd respect moet zijn voor de mensen die door die oorlog om zijn gekomen?

Uitzoektip:

http://www.stichtingddm.nl/?page_id=127

en eventueel:

https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2011/04/26/online-expositie-over-koopvaardij-in-tweede-wereldoorlog

  1. Inundatie
    Kreken Nollebos    AFW 9516
Op weg naar de Nollebunker zien we rechts onder de Boulevard het Nollebos met veel waterpartijen, zogenoemde kreken.

  • Weet je hoe die zijn ontstaan?

Uitzoektips:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Inundatie_van_Walcheren

http://www.canonvanvlissingen.nl/?p=verd&moment=23

  1. Nolledijk (bunker)
    AFW 9655
  • Wat zegt het monument je?

  • Kun je je voorstellen wat deze bunker in de oorlog betekende?

Uitzoektips

zie ook de vragen en uitzoektips bij 1.

specifiek over de Nolle:

http://www.zeelandtravel.nl/bunker-623-nolledijk/


Vragen bij Gedenktekens op de Noorder begraafplaats (President Rooseveltlaan 766, 4382 NB Vlissingen)

1. Gedenkteken Engelse militairen
AFW 9594
  • Hoeveel tel je er?

  • Wat zijn hun leeftijden?

  • Wat zegt dit monument je?

2. Bevrijdingsmonument
AFW 9587
  • Betekent het iets voor jou?

Uitzoektip:

http://www.korpscommandotroepen.nl/stichting/traditie/korpsgeschiedenis/no-2-dutch-troop/operatie-infatuate-de-bevrijding-van-walcheren/

3. Monumenten Burgerslachtoffers
AFW 9592   

AFW 9586 
  • Wat weet je over de bombardementen van Vlissingen?

  • Wat is een schuilkelder?

  • Kun je je voorstellen hoe het voor de Vlissingers was in die tijd?

Uitzoektips over de bombardementen van Vlissingen:

http://vlissingen700.blogspot.nl/2013/11/67-tweeenzestig-bombardementen.html

http://www.canonvanvlissingen.nl/?p=verd&moment=22

wat is een schuilkelder?

over burgerslachtoffers van een bombardement op een wasserij:

4. Verzetsgraven
Verzetsgraf

Nadere informatie: http://www.4en5mei.nl/herdenken-en-vieren/oorlogsmonumenten/monumenten_zoeken/oorlogsmonument/2784
  • Wat zegt dit monument je?

  • Wat is verzet?

  • Welk risico liepen verzetsstrijders?


Lodewijk Mieremet

Uitzoektip over ‘verzet’

http://www.tweedewereldoorlog.nl/themas/verzet/

voor wie meer wil weten: https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlands_verzet_in_de_Tweede_Wereldoorlog

OVERIGE MONUMENTEN

1. Gedenkteken Generaal M.E. Deslaurens (Prins Hendrickweg, bij afslag naar Rijksweg A58)

AFW 9617
 
2. Monument KMS "De Schelde", Van Dishoekstraat, bij hoofdkantoor Damen

AFW 9640


3. Oorlogsmonument voor dorpsgenoten en militairen, Marnixplein, West-Souburg.

AFW 9585


4. Inundatie-monument op strand Rithem

AFW 9557


Hoe ging het na de oorlog ?

  • Zeeland bevrijd maar Noord-Nederland nog niet, dus weinig (voedsel)transport,

  • daar hongerwinter, hier niet

  • wel hier gebrek aan medicijnen 

  • en gebrek aan gist (fabriek zat in Delft;, hoe bak je brood zonder gist? Gelukkig kon men gist betrekken uit Gent).

  • wel voedsel- en kledingbonnen

  • Vlissingers geëvacueerd, dus fabriek De Schelde zonder werknemers: men overwoog te vertrekken uit Vlissingen

  • De scheepswerf kon toch blijven omdat ze Poolse werknemers kon aantrekken: Polen die gevochten hadden aan de kant van de geallieerden, konden niet naar hun vaderland terug konden wegens Russische bezetting en gingen werken bij De Schelde

  • Oude burgemeester terug, NSB-burgemeester geïnterneerd (gevangen gezet), gemeenteraad terug

  • Veel huizen onbewoonbaar, dus woningnood toen de Vlissingers weer terug kwamen

  • lange tijd verplichte inwoning

  • Haven in puin

  • De mailboot van de Maatschappij Zeeland was al uitgeweken naar Hoek van Holland en kwam na de oorlog niet meer terug.

  • Op de Schelde lag nog steeds in aanbouw de Willem Ruys, een schip waaraan men voor de oorlog was begonnen

  • Wederopbouw

Uitzoektips

over hongerwinter:

http://wikikids.nl/Hongerwinter

over ‘evacuatie’

http://www.canonvanvlissingen.nl/?p=verd&moment=22

https://www.oorlogzeeland.nl/index.php/zeeland-aftermath?start=1

over ‘op de bon’

https://nl.wikipedia.org/wiki/Distributiebon

http://www.tweedewereldoorlog.nl/themas/dagelijks-leven/dagelijkse-levensbehoeften/schaarste-en-distributie/

over inwoning:

http://anderetijden.nl/aflevering/204/Woningnood

over de Willem Ruys

https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_Ruys_(schip,_1947)

voor wie meer wil weten over de persoon Willem Ruys

over de Wederopbouw:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Wederopbouw

https://www.gemeentearchiefvlissingen.nl/geschiedenislokaal/vlissingen-in-vogelvlucht/vlissingen-na-1940.html


Foto's: Ad Walrave, voorzover niet anders vermeld.

Over Vlissingen in de oorlogsjaren is veel geschreven. De werkgroep Documentatie heet een lijst opgesteld met vele titels. Deze zijn alfabetisch op naam van de schrijver opgesomd. Aanvullingen zijn welkom!



Literatuur

Abeleven-Labberton Zeeland vocht door Middelburg 1942

Abspoel, B.J.M.A. Wat moeten getroffenen van de wederopbouw weten Middelburg 1946

Alten, J.P. van Een ophitsend geschrift in Zeeland Badhoevedorp 2001

Arends, H.P. De strijd om de Wester-Schelde in de Tweede Wereldoorlog Marineblad 1952

Bertijn, F De strijd om de Westerschelde in 1944 Marineblad 1995

Blake, George Mountain and Flood. The History 52e Lowland Division Glasgow 1950

Boersma, W. Geschiedenis No.2 Commando’s Artikel GAV

Bollen, Hen e.a. Worsteling om Walcheren Zutphen 1985

Bosma, Koos e.a. Een geruisloze doorbraak Rotterdam 1995

Bree, L.W. de Zeeland 1940-1945 Middelburg 1979

Cats, Jacques Water als wapen Vlissingen 1990

Cats, Jacques De dokter en de oorlog Vlissingen 2014

Crijnen, Ton en Het veelbewogen leven van de NSB Burgemeester van

Herbers, Ina Vlissingen en Woerden Soesterberg 2010

Daalder, H. De tweede wereldoorlog en de binnenlandse politiek Utrecht 1985

Dijk, A.H. van, Walcheren onder vuur en water Middelburg 1994

Eekman, P.G., Roelse, J.

en Tuinman, J.

Dijk, A.H. van De Engel van Vlissingen, in Walacria, Middelburg1996

een kroniek van Walcheren, deel 8, p. 8-21

Idem De meidagen van 1940, Vlissingen 1981

uit het dagboek van een Vlissingse verkenner,

twaalf jaar oud, bijna dertien,

in: De Wete, orgaan van de Heemkundige Kring Walcheren,

jrg.10, nr. 2, p. 20-23

Idem Hoe Piet Surrogaat aan zijn naam kwam Vlissingen 1994

in: idem, jrg. 23, nr.3, p. 27-28

Doolaart, A. den Walcheren komt boven water Amsterdam 1946

Dürnhols Het laatste bastion Vlissingen 1997

Gilchrist, Donald Don’t cry for me (1952) Artikel GAV

Ham, Gijs van der Zeeland 1940-1945, deel 2 Zwolle 1990

Heyn, J. Jr. Water over Walcheren Middelburg 1945

Herbers, I. . Het Vlissingen van Joh. P. Ventevogel Middelburg 2013

Heuvel, J.H.J. van den Burgemeesters tussen wanorde en wederopbouw Middelburg 1987

Hoof, Ada van Vlissingen bijzonder wonen Vlissingen

Hoof, Ada van e.a. Memoria Walcheren 40-45. Oorlogsmonumenten Westkapelle 2007

Hoogenboezem, Jaap H.J. Kruls. Een politieke generaal Maastricht 2010

Houterman, J.N. Walcheren bevrijd Middelburg 1994

Huiskes, Gino e.a. Het Rode Kruis en Zeeland Kruiningen 1992

Jong, L. de, Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog ’s Gravenhage 1969-1981

Knoop, H.B.J. De Herbouw van Vlissingen Vlissingen 1945

Knoop, H.B.J. Metamorphose van Vlissingen Artikel GAV

Knoop, H.B.J. e.a. Zeeland in bewogen dagen 1940-1945 2e deel Middelburg

Kok, G.A. de e.a. De Koninklijke Weg Middelburg 1975

Korteweg, A Oorlog aan de Scheldemond Middelburg 1948

Kuipers, Jan J.B. Het verhaal van Zeeland Hilversum 2005

en Swiers, Robbert Jan

Lamberts, Bé Categoriaal onderzoek Wederopbouw 1940-1945 Zeist 2007

Lemoine, André H. De kanonnen van Walcheren Middelburg 1970

Lennep, G.L. van Verklarend oorlogswoordenboek Amsterdam 1988

Lith, H.A. van De bevrijding van Walcheren Middelburg 1970

Meijer, Mieke e.a. De Vlissingse Houtkust Vlissingen 2006

McDougall, Murdoch C. Swiftly They Struck. The Story of No.4 Commando London 1954

Pollmann, Tessel Van Waterstaat tot Wederopbouw Amsterdam 2006

Poppe, Willem Indrukken herinneringen en belevenissen Vlissingen 1967

uit de oorlogsjaren 1940-1945, met een korte beschrijving (zie deze site, bij: verzet)

van de ontwikkeling en het daadwerkelijk verzet in Vlissingen,

aangeboden aan de burgemeester

Quite, Piet Barsten in de Fles, Jongensjaren in Vlissingen, 1940-1947 Vlissingen 1990

Rapport Snelcommissie Het Nieuwe Walcheren Middelburg 1946

Rengelink, J.W. e.a. Volk in verdrukking en verzet Amsterdam 1960

Ridder, Jo de Vlissingen, kind van de rekening Vlissingen 2013

Ridder, Jo de Vlissingen plankenstad Vlissingen 2017

Rengelink, J.W. e.a. Volk in verdrukking en verzet 1940-1945 Amsterdam 1960

Sakkers, H. De Atlantikwall in Zeeland en Vlaanderen Rijswijk 1900-2000

en Houterman, J.N. gedurende opbouw en strijd 1942-1944

Idem Landfront Verteidigungsbereich Vlissingen 1942-1944, Middelburg 1997

Atlantikwall: Vlissingens laatste vestinggracht

Schneiders, Lies e.a. Arbeidsinzet, themanummer Utrecht 1998

Segers, Carlo G. Geef ons een slagveld. Geschiedenis Belgische Commando’s Antwerpen 1950

Slager, Kees Verjaagd door vuur en water Poortvliet 2012

Schmidt, Annie M.G. Wat ik nog weet Amsterdam 1992

Soest, Hans van Frontstad Vlissingen Vlissingen 1985

St. Hist. Onderzoek Slag om Woensdrecht Bergen op Zoom 1995

Stichting Aldegonde Het tij keert, 1944-1946 Vlissingen 2009

Steutel, Cees e.a. Joods Vlissingen Vlissingen 2010

Tempel, van den J. Nederland in Londen Haarlem 1946

Thompson R.W. De 85 dagen. De Slag om de Schelde Hoorn 1957

St. Nieuw-Walcheren Programma herdenking 4 november 1947 Middelburg 1947

Whitaker, Denes W. e.a. De strijd om de Schelde Baarn 1986

Veur, M.W.G. van der Middelburg in oorlogs- en bezettingsjaren Middelburg 1945

Woelderen, Helene van Woelwater Vlissingen 1994


Zwemer, Jan P. Zeeland 1945-1950 Middelburg 2000

The X-Commando Artikel GAV